مبانی انسان شناختی «مسئولیت اجتماعی» در اندیشه شهید آیت الله بهشتی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

سردبیر موسسه مطالعات اسلامی و علوم انسانی اندیشه بهشتی

چکیده

«مسئولیت اجتماعی» به­ مانند کنشگری آحاد جامعه در عرصۀ محیط اجتماعی، در میان کلمات اندیشمندان مسلمان و به ­ویژه قرائت ­های معاصر از اسلام به چشم می­ خورد. شهید آیت­ الله دکتر سید محمد حسینی بهشتی، متفکر و دین ­پژوه معاصر نیز یکی از اصول بنیادین انسان­شناسی سیاسی و اجتماعی خویش را اصل «مسئولیت اجتماعی» معرفی کرده است. از مهم­ترین بهره ­های این اصل، وظیفۀ آحاد مردم در رویارویی با هنجارشکنی­ ها و قانون­شکنی­ ها و مسئولیت نگهبانی از احکام نظام اسلامی در فضای جامعه است. در این مقاله به روش توصیفی ـ تحلیلی مبانی انسان­شناختی اصل مسئولیت اجتماعی در نگاه شهید بهشتی واکاوی و تبیین شده که چرا باید به این اصل ملتزم بود. نتایج این پژوهش نشان داد سه اصل؛ «حرکت وجودی انسان»، «اجتماعی­ بودن انسان» و «اصالت آمیختۀ فرد و جامعه»، بنیان­های مسیر تکاملی انسان را ترسیم کرده است و شهید بهشتی را بر آن می­ دارد که مسئولیت انسان در برابر خداوند را، افزون بر دو حوزۀ «خویشتنِ خویش» و «محیط طبیعی»، به عرصۀ «محیط اجتماعی» نیز بکشاند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Anthropological foundations of "social responsibility" in the thought of martyr Ayatollah Beheshti

نویسنده [English]

  • mohammad mahdi rafiei
Editor-in-Chief of Andisheh Beheshti Institute of Islamic Studies and Human Sciences
چکیده [English]

Social responsibility as the activism of members of society in the field of social environment can be seen among the words of Muslim thinkers and especially contemporary readings of Islam. Martyr Ayatollah Dr. Seyed Mohammad Hosseini Beheshti; The contemporary thinker and religious scholar has introduced one of the fundamental principles of his social and political anthropology as the principle of "social responsibility". One of the most important fruits of this principle is the duty of individuals to deal with violations of norms and laws and the responsibility of protecting the rules of the Islamic system in the society. In this article, the anthropological foundations of the principle of social responsibility in the eyes of Shahid Beheshti have been analyzed in a descriptive-analytical way, and it has been explained why one should be committed to this principle.The results of this research showed three principles; "man's existential movement", "man's sociability" and "mixed originality of the individual and society" have outlined the foundations of the human evolutionary path and led Shahid Beheshti to understand the responsibility of man in front of God, in addition to two areas "Self" and "natural environment" to the field of "social environment" as well

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social responsibility
  • mixed originality of individual and society
  • anthropology
  • Shahid Beheshti
قرآن کریم.
امام خمینی، سید روح ­الله (1392). تقریرات فلسفه امام خمینی(ره)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
امام خامنه­ای، سید علی (1401). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، تهران: انتشارات صهبا.
حسینی بهشتی، سید محمد (1396). سخنرانی ­ها و مصاحبه­ های شهید آیت­ الله دکتر سید محمد حسینی بهشتی، تدوین محمدرضاسرابندی، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حسینی بهشتی، سید محمد (1392). درس­ گفتارهای فلسفه دین، تهران: نشر روزنه.
حسینی بهشتی، سید محمد (1401). انسان از منظر قرآن، گردآوری محمدمهدی رفیعی، قم: دفتر نشر معارف.
حسینی بهشتی، سید محمد (1394). شناخت اسلام، تهران: نشر روزنه.
حسینی بهشتی، سید محمد (1388). حزب جمهوری اسلامی (مواضع تفصیلی)، تهران: نشر بقعه.
جوادی آملی، عبدالله (1401). انسان از آغاز تا انجام، تهران: انتشارات اسراء.
مصباح یزدی، محمدتقی (1393). شرح اسفار، ج هشتم، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1399). جامعه و تاریخ در قرآن، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
رفیعی، محمدمهدی و دیگران (1402). سیاست بهشتی، قم: انتشارات تهران.
سوزنچی، حسین (1385). اصالت فرد، جامعه یا هر دو، بررسی تطبیقی آرای استاد مطهری و استاد مصباح یزدی، قبسات: شماره 42.
دیرکس، هانس (1400). انسان‌شناسی فلسفی، ترجمه محمدرضا بهشتی، تهران: ‌نشر هرمس.
طباطبایی، سید محمدحسین (1389). مباحث علمی در تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
فکوهی، ناصر (1401). مبانی انسان‌ شناسی، تهران: نشر نی.
صدر، سید موسی (1401). ادیان در خدمت انسان، تهران: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر.
اروین، ترنس (1399). تفکر در دوره باستان، تهران: انتشارات سمت.
کاپلستون، فریدریک چارلز (1399). تاریخ فلسفه، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.