فصلنامه علمی حکمرانی متعالی

فصلنامه علمی حکمرانی متعالی

الگوی حکمرانی رسانه‌های اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی فضای سایبر، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
2 دانشیا ر دانشگاه عالی دفاع ملی - تهران - ایران
3 استادیار دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
4 استادیار دانشگاه عالی دفاع ملی - تهران - ایران
چکیده
حکمرانی رسانه‌های اجتماعی در عصر شبکه‌محوری، فراتر از کنترل سنتی، به‌مانند فرایندی چندبازیگری و مشارکتی برای راهبری تعامل نظام‌مند کنشگران حکومتی و غیرحکومتی در قلمروهای ملی و فراملی تعریف می‌شود. هدف این پژوهش کاربردی ـ توسعه‌ای، تدوین الگوی بومی حکمرانی رسانه‌های اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران با شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و راهکارهای اجرایی آن است. روش پژوهش توصیفی با رویکرد آمیخته کمی ـ کیفی است که داده‌ها از راه مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه با خبرگان و پرسشنامه، گردآوری، و با روش تحلیل مضمون تحلیل شده است. این پژوهش الگوی حکمرانی رسانه‌های اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران را به‌عنوان نظامی چندبعدی، پویا و هنجارمند تبیین می‌کند که با عبور از رویکردهای خطی و دستوری، به‌دنبال استقرار حکمرانی هوشمند، مشارکتی و شبکه‌ای است. این الگو بر پایه هشت بعد درهم‌تنیده (قانون، فناوری، فرهنگ، اجتماع، امنیت، اقتصاد، سیاست و محیط ‌زیست) و با اتکا به اسناد بالادستی و ارزش‌های اسلامی ـ ایرانی استوار است. سازوکار اجرایی الگو، چرخه‌ای پیوسته، داده‌محور و مبتنی بر بازخورد است که از طریق «سیاست‌گذاری»، «تنظیم‌گری» و «تسهیل‌گری»، ضمن جداسازی راهبردی نسبت به سکوهای داخلی و خارجی، به‌دنبال ایجاد تعادل میان آزادی‌های مسئولانه، توسعه اقتصاد دیجیتال و امنیت ملی است. سرانجام، این الگو با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی و تأکید بر عدالت دیجیتال، مسیری سوم را در تقابل سنتی آزادی و امنیت ارائه می‌کند تا فضای مجازی را از عرصه تنها امنیتی به بستری برای تمدن‌سازی نوین اسلامی و گفتمانی جایگزین در برابر هژمونی دیجیتال غربی تبدیل کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Governance Model of Social Media in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Vahid Noorieh 1
MohammadReza MovahediSefat 2
MohammadHosein Firoozi 3
Hasan Khozein 4
1 PhD student in Strategic Cyberspace Management, National Defense University, Tehran, Iran
2 Associate Professor - National Defense University - Tehran - Iran
3 Assistant Professor, National Defense University, Tehran, Iran
4 Assistant Professor - National Defense University - Tehran - Iran
چکیده English

In the network-centric era, social media governance, transcending traditional control, is defined as a multi-actor and participatory process for steering the systematic interaction of governmental and non-governmental actors across national and transnational domains. The aim of this applied and developmental research is to formulate an indigenous model of social media governance in the Islamic Republic of Iran by identifying its dimensions, components, and executive strategies. The research method is descriptive, employing a mixed quantitative-qualitative approach, where data were collected through library studies, expert interviews, and questionnaires, and analyzed using thematic analysis. This study explicates the social media governance model in the Islamic Republic of Iran as a multi-dimensional, dynamic, and normative system that, by moving beyond linear and directive approaches, seeks to establish smart, participatory, and networked governance. This model is founded on eight intertwined dimensions (law, technology, culture, society, security, economy, politics, and environment) and relies on upstream documents and Islamic-Iranian values. The model's executive mechanism is a continuous, data-driven, and feedback-based cycle that, through "policymaking," "regulation," and "facilitation," and while strategically distinguishing between domestic and foreign platforms, seeks to strike a balance among responsible freedoms, digital economy development, and national security. Ultimately, by leveraging emerging technologies such as artificial intelligence and emphasizing digital justice, this model offers a third path in the traditional dichotomy of freedom and security, aiming to transform cyberspace from a purely security-oriented arena into a platform for modern Islamic civilization-building and an alternative discourse against Western digital hegemony.

کلیدواژه‌ها English

Governance
social media
model
social media governance
Islamic Republic of Iran
بهادری جهرمی، علی (1404). رهیافت‎های تنظیم‌گری محتوا در رسانه‌های اجتماعی: حفاظت از کودکان و نوجوانان در محیط دیجیتال، دوفصلنامه مطالعات فقه و حقوق رسانه، 7(14): 195ـ121.
درخشه، جلال و گلشاهی، محمدمهدی (1404)، اینترنت و تکنوژئوپلیتیک: الگوها و فرایندهای حکمرانی، فصلنامه سیاست، 55(1): 123ـ87.
چمنی، ساسان؛ آقایی، محسن؛ غیوری ثالث، مجید و مردانی شهر بابکی، محمد (1403). ارائه الگوی حکمرانی داده برای شبکه های اجتماعی، فصلنامه حکمرانی متعالی، 5(2): 119ـ91.
حسنی، حسین و کلانتری، عبدالحسین (1399). سیاست‌گذاری اینترنت: مرور سیستماتیک رویکردهای حکمرانی پلتفرم‌های آنلاین و رسانه‌های اجتماعی، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، 6(3): 79ـ59.
خسروپناه، عبدالحسین (1402). حکمت و فقه حکمرانی، تهران: انتشارات دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
عالی، محمدباقر؛ غضنفری، مهدی؛ پورصادق، ناصر و پورعزت، علی‌اصغر (1403). تعریف حکمرانی (فراترکیبِ چیستی حکمرانی)، فصلنامه علمی حکمرانی متعالی، 5(2): 63-89.
عمادی، حمیدرضا؛ افشانی، سیدعلیرضا و اسلامی، حسین (1402)، شرایط و زمینه‌های شکل‌گیری حکمرانی خوب در رسانه‌های اجتماعی با تأکید بر مؤلفه پاسخ‌گویی، یک مطالعه داده بنیاد، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 16(1):78ـ49.
فیروزی، محمد حسین (1403). حکمرانی بر رسانه‌های اجتماعی؛ تحلیل گفتمان نمایندگان مجلس آمریکا در جلسه استماع توضیحات مدیرعامل تیک‌تاک، انتشارات مرکز تحقیقات صدا و سیما: تهران.
فیروزی، محمدحسین؛ موحدی صفت، محمدرضا؛ حاجی ملامیرزایی، حامد و موسویان، سیدمرتضی (1400). مدل مفهومی مدیریت کلان‌داده‌ها در رسانه‌های اجتماعی جمهوری اسلامی ایران براساس دیدگاه‌های مقام معظم رهبری پیرامون فضای مجازی، فصلنامه امنیت ملی، 11(39)، 35-66.
قربانی، ولی‌اله و ثقفی، کامیار (1399). ارائه الگوی راهبردی معماری امنیت اطلاعات فضای سایبر ج.ا.ایران، فصلنامه امنیت ملی، 10(37): 85-126.
کارانجام، سیده شیما (1401). حکمرانی بر شبکه های اجتماعی: مدل نگاشت شناختی ذهنی با استفاده از تکنیک استخراج استعاری زالتمن (زیمت)، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، 8(32): 153ـ97.
محققی، محمدمهدی و ساعی، محمدحسین (1403). کاوشی فقهی در حکمرانی فضای مجازی: چالش‌ها و راهکارهای تقویت قدرت و بازدارندگی نظام اسلامی، مطالعات فقه و حقوق رسانه، 6(12): 246_207.
محمدپور، وحید (1403). رسانه‌شناسی، تهران: انتشارات ادیبان روز.
Gorwa, Robert (2019). The platform governance triangle: conceptualising the informal regulation of online content, Department of Politics and International Relations, University of Oxford, United Kingdom.
Thuraisingham B. and Thomas T. (2024)."Social Media Governance and Fake News Detection Integrated with Artificial Intelligence Governance," IEEE International Conference on Information Reuse and Integration for Data Science (IRI), San Jose, CA, USA, 2024, pp. 190-197.
Kumar, A Manish. Gupta, Sumeet, (2022).  Governance of Social Media Platforms: A Literature Review, Pacific Asia Journal of the Association for Information Systems, volume 15.
Griffin Nikita (2022). What is the Internet of Everything?, https://fiberroad.com/what-is-the-internet-of-everything
دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 25
سال هفتم، شماره 1 (پیاپی 25)، بهار 1405
تابستان 1405
صفحه 161-188