بازتولید هویت اسلامی برای حکمرانی متعالی؛ تحلیل ساز و کارهای رتوریک مداحان و سخنرانان مذهبی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، مدیریت راهبردی فرهنگی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه مدیریت راهبردی فرهنگی، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

3 دکتری مهندسی سیستم های فرهنگی، دانشگاه جامع امام حسین (ع). تهران. ایران

4 دانشیار، گروه مدیریت راهبردی فرهنگی، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران. ایران

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی نقش سخنرانان مذهبی و مداحان در پیوند هویت اسلامی با حکمرانی متعالی و واکاوی سازکارهای رتوریک تأثیرگذار بر این فرایند، با بهره‌گیری از «روش نظریه داده‌بنیاد»، داده‌ها را از طریق مصاحبه با 35 خطیب و مداح و مشاهده میدانی از هیئت‌های مذهبی، گردآوری و در قالب الگوی پارادایمی (شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها) شناسه‌گذاری کرد. یافته‌ها نشان از وجود سه گسست ساختاری در حوزه نظریه ـ عمل حکمرانی، پراکندگی رتوریک و تهدید مشروعیت دارد که نیاز به بازتولید هویت اسلامی را ایجاب می‌کند؛ راهبردهای تحقق‌بخش این هدف شامل روایت‌پردازی الگومحور (بازخوانی سیره حکومتی ائمه)، درونی‌سازی ارزش‌ها (تبدیل عدالت به شاخص ارزیابی حکمرانان) و گفتمان‌سازی پیونددهنده (اتصال مفاهیم دینی به مسائل روز) است که موفقیت آن‌ها به مهارت سخنرانان در فقه حکمرانی و حمایت نهادی متکی است. نتیجه‌گیری این پژوهش حاکی است که به‌کارگیری نظام‌مند این سازوکارها به همسویی هویت و حکمرانی منجر می‌شود و الگوی بومی حکمرانی‌ را تولید می‌کند، درحالی‌که غفلت از این ‌رویکرد می‌تواند بحران مشروعیت را تشدید کند. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


امام خامنه‌ای، سید علی. بیانات. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی).
استادیان خانی، علیرضا و مولوی وردنجانی، عیسی (1399). بررسی نقش حوزه علمیه در ساخت بعد معرفتی تمدن اسلامی با تأکید بر اندیشه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، نشریه علمی علم و تمدن در اسلام، 2(6): 91-109.
بابایی، عباس؛ باصری، احمد؛ ناظمی اردکانی، مهدی و مرادی، حجت‌الله (1396). تدوین راهبردهای تقویت کارکردهای هیئت‌های مذهبی با رویکرد ارتقای قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، 20(75): 62ـ31.
پابرجا، غلامرضا و مقصودی، مجتبی (1402). مداحی و سیاست‌ورزی در جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر مداحان و شاعران آیینی)، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 4(4): 3161ـ 3138.
جوکار، عمار و انواری، محمدرضا (1402). پدیدارشناسی سرود سلام فرمانده، به‌عنوان یک روایت رتوریک، مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه، 7(2): 77-100.
حاجی تبار فیروزجایی، حسن (1398). نقش نهادهای مذهبی در پیشگیری از جرم: چالش‌ها و راهکارهای مقابله با آن، پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی (فقه و مبانی حقوق اسلامی)، 15(54):68ـ 47.
حسین‌آبفروش، رحیم (1403). داستان ما مردم (تجربه‌نگاری فرایند شکل‌گیری شبکه مردمی فعالان فرهنگی و ارائه راه‌کارهای ایجاد و گسترش کنشگری اجتماعی)، قم: دانشگاه باقرالعلوم (ع)
رشیدی آل هاشم، سید محمدرضا (1402). نقش تبلیغی روحانیون در اندیشه اسلام برای دستیابی به تمدن نوین اسلامی، مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 3(6): 94ـ 60.
زاده باقری، پیمان (1399). واکاوی نقش نهادهای مذهب‌پایه در توسعه اجتماع محله‌ای نمونه موردی: ششگلان، فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، 5(2): 49ـ 37.
شریف فرد، علیرضا و لطیفی، میثم (1403). الگوی موفقیت نهادهای دینی؛ مورد مطالعه: مساجد موفق در عرصه تربیتی، فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، 25(67): 185ـ 141.
فروهی، آرمان و عبدالهی، فاطمه (1403). طراحی مدلی برای نقش‌آفرینی روحانیون در تمدن‌سازی اسلامی بر اساس الگوی داده‌بنیاد، فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 7(2): 312ـ 285.
کفیلی، رضا و بهروزی لک، غلامرضا (1404). نقش روحانیت در گفتمان‌سازی حکمرانی عادلانه در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر آرا و اندیشه‌های آیت‌الله خامنه‌ای، نشریه آیین حکمرانی
doi: 10.22034/ah.2025.2057969.1036
محمودی، ابوالقاسم؛ حبیبی، علی و جمراسی، داوود (1401). نقش مشارکت مردم در تحول حکمرانی، حکمرانی متعالی، 2(4): 46ـ 31.
ملکی، یوسف و مقدمی شهیدانی، سهراب (1403). تحلیل شاخص‌های حکمرانی متعالی اسلامی در مذاکرات قانون اساسی در مقایسه با حکمرانی مطلوب، حکمرانی متعالی، 5(3): 104ـ 83.
نوری گلجایی، عبدالله؛ نصیری، علی‌اصغر و سپهرکنکتتن، محمدمهدی (1398)، نقش روحانیت در پیشبرد گام دوم انقلاب اسلامی، اولین همایش حکمرانی اسلامی، تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
Refrences
Altschuler, D., & Corrales, J. (2013). The promise of participation: Experiments in participatory governance in Honduras and Guatemala. Springer.
Camba, A. A. (2014). Participatory governance in the EU: Enhancing or endangering democracy and efficiency? Governance: An International Journal of Policy, Administration and Institutions, 27(3), 536–538.
Dekker, K. & Kempen, R. (2004). Urban governance within the big cities policy journal of cities, Vol 21. pp 41-55.
Halim, R. (2018). Collaborative governance model in the village fund management at Banggai Regency. Asian Journal of Environment, History and Heritage, 2(2).
O’Brien, J., Religious Rhetoric and American Politics, Cornell University Press, 2018, p. 12
Mays, N. & Pope, C. (2000) Assessing quality in qualitativeresearch, British Medical Journal, 320:50-52. https://doi.org/10.1136/bmj.320.7226.50
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.