تعریف مفهوم «حکمرانی» بر پایۀ دلالت کاربست‌های این واژه در ادبیات رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله‌العالی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمرانی، مدرسۀ عالی حکمرانی شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استاد تمام گروه علوم سیاسی دانشکده مطالعات سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام، تهران، ایران

چکیده

وقتی اهل علم و سیاستمداران ایرانی واژه «حکمرانی» را به‌کار می‌برند، کمابیش می‌توان مطمئن بود که منظورشان همان «Governance» است. اما آیا می‌توان مدعی شد رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز در هنگام کاربست این واژه، همین مفهوم را در نظر دارد؟ با وجود جستجوی دقیق و تفصیلی در پایگاه‌های علمی مربوط، هیچ رسالۀ دکتری یا مقالۀ علمی مرتبط با این موضوع یافت نشد که پاسخ­گوی این پرسش باشد. بر این اساس، هدف کلی این پژوهش «دستیابی به تعریف مفهوم حکمرانی بر پایۀ دلالت کاربست‌های این واژه در ادبیات رهبر معظم انقلاب اسلامی» است. پس از «نمونه‌گیری هدفمند» از عبارت‌های دربردارندۀ واژه «حکمرانی» و هم‌خانواده‌های آن در سخنرانی‌ها و پیام‌های موجود در پایگاه اینترنتی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای و شناسایی 30 سخنرانی و دو پیام مکتوب به‌عنوان «نمونۀ پژوهش»، این داده‌ها با استفاده از «روش تحلیل مضمون با رویکرد شبکۀ مضامین» تجزیه‌وتحلیل شد. در جریان این فرایند تفصیلی و دقیق، 138 شناسه اولیه، 47 مضمون پایه، 15 مضمون سازمان­دهنده و 5 مضمون فراگیر شناسایی شد. درنهایت، با استفاده از سه شبکۀ مضمون­های فراگیر «کارکردهای حکمرانی»، «بایسته‌های حکمرانی» و «نسبت حکمرانی با مفاهیم مرتبط»، حکمرانی این­گونه تعریف شد: شیوه‌های «ایجاد مناسبات گوناگون بشری و نظم‌های اجتماعی» به‌منظور «تصمیم‌سازی» و «تبدیل خواسته‌های مطلوب به ارادۀ عمومی» و «اطاعت افراد جامعه»، با هدف «در اختیار گرفتن جریان حرکت عمومی جامعه» و «تحقق اهداف نظام سیاسی مدنظر».

کلیدواژه‌ها

موضوعات


امام خامنه‌ای، سید علی (19/12/1400). بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(مدظله‌العالی).
امام خامنه‌ای، سید علی (31/02/1403). پیام به مناسبت آغاز به کار ششمین دوره مجلس خبرگان رهبری، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(مدظله‌العالی).
ابراهیمی کوشالی، حسین؛ گودرزی،  غلامرضا و ذوالفقارزاده، محمدمهدی (1401). هدایت افکار عمومی در قرآن و منظومه فکری امامین انقلاب اسلامی، حکمرانی متعالی، 3(9): 158ـ123.
انتظام، سید محمد (1396). بررسی کارایی «تعریف به ذاتیات» با تأملی در پیش‌فرض‌های فلسفی آن، دوفصلنامه هستی و شناخت، 4(1): 21-40.
پهلوان، منصور (1380). ترمینولوژی مفاهیم قرآن کریم، مقالات و بررسیها، (70): 105ـ93.
خوانساری، محمد (1376). فرهنگ اصطلاحات منطقی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ذکریاپور، سعید و علویان، مرتضی (1400). واکاوی جایگاه شفافیت در حکمرانی شایسته، مبتنی بر اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی)، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(3): 79ـ53.
شریفیان ثانی، مریم (1380). مشارکت شهروندی، حکمرانی شهری و مدیریت شهری، مدیریت شهری، 2(8): 55ـ42..
شیخ‌زاده، محمد و بنی‌اسد، رضا (1402). تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها، تهران: لوگوس.
عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ‌زاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی، اندیشه مدیریت، 5(2): 198ـ151.
عالی، محمدباقر؛ غضنفری، محمدمهدی؛ پورصادق، ناصر و پورعزت، علی‌اصغر (1403). تعریف حکمرانی؛ فراترکیب چیستی حکمرانی، حکمرانی متعالی، 5(18): 89ـ63.
فکور پاکدامن، مهدی (1382). مدیریت جامع آب شهری مطالعه موردی شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشکده مهندسی عمران و محیط زیست، نمایه شده در پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج).
کریپندورف، کلوس (1402). تحلیل محتوا: مبانی روش‌شناسی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
مظفر، محمد (1375). اصول الفقه، ج 2، قم: اسماعیلیان.
مظفر، محمد و فیاضی، غلامرضا (تعلیقات) (1423ق.). المنطق، قم: مؤسسه نشر اسلامی (وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم).
معدنی، جواد و نجاری، رضا (1401). واکاوی و تبیین مؤلفه‌های حکمرانی سالم اسلامی در پرتو ارزش‌های ناب انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی)، مدیریت اسلامی، 30(3): 148ـ115.
یزدانی زنوز، هرمز (1384). بررسی نقش شفافیت در تحقق حکمرانی مطلوب، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده حقوق، نمایه شده در پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج).
Referenc
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2023). RESEARCH DESIGN: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Los Angeles: SAGE.
سایت‌ها
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(مد ظله‌العالی).     www. farsi.khamenei.ir
مدرسه عالی حکمرانی شهید بهشتی(ره).                             https://governanceschool.ir/fa