Comparative analysis of basic concepts in the theory of the social construction of resistance in Islamic governance and mainstream and critical theories of international relations

Document Type : reserch

Authors

1 PhD student in Political Science, Iranian Issues, Imam Sadeq University, Tehran, Iran.

2 Professor, Faculty of Islamic Studies and Political Science, Department of Iranian Issues and Islamic Revolution Studies, Imam Sadeq University, Tehran, Iran.

Abstract

This research aims to analyze the concept of resistance in international relations theories and explain its place in the Islamic governance model, seeking to provide a comprehensive framework for analyzing the internal strength of societies against the system of domination. With a descriptive-analytical approach and using library studies, this research first examines the genealogy of resistance in classical and modern schools such as realism, structuralism, post-structuralism, critical theory, and dependency, and then, using the "Social Construction of Resistance Theory," it examines the indigenous and Islamic dimensions of this concept. The main question of the research is what aspects do the basic concepts of resistance in the "Social Construction of Resistance" theory have in common and what are their differences with mainstream theories (realism, structuralism) and critical theories (Frankfurt, post-structuralism, and dependency)? The findings of the research show that classical schools of international relations define resistance only in terms of material dimensions, balance of power, or economic and discursive reactions, while the social construction theory of resistance, by introducing six pillars including foundationalism, structural integrity, participation, health, awareness, and balance, elevates resistance from a reactive behavior to an internal and sustainable approach to governance. In this model, power does not originate from hardware tools, but from the strength of social bonds and identity authenticity. Finally, the research concluded that in Islamic governance, resistance is not a tactical choice, but a structural necessity to transform threats into opportunities and achieve strategic independence. Accordingly, strengthening social health, public insight, and reliance on internal capacities is the main strategy for producing balance and awe in the international system and is considered an exit from cycles of hegemonic dependence.

Keywords

Main Subjects

References

قرآن کریم.
امام خامنه‌ای، سید علی. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای(مدظله‌العالی). بازیابی در: Khamenei.ir.
ابراهیمی‌فر، طاهره و منوری، علی (1391). درآمدی بر بازشناسی مفهوم قدرت در روابط بین‌الملل: چشم‌اندازها و گونه‌ها، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، ش18: 22ـ5.
اسدی، علی اکبر (1389). رئالیسم و رویکردهای رقیب به سیاست خارجی، فصلنامه راهبرد، 19(37): 252ـ223.
اسماعیلی، مصطفی؛ موسوی، عبدالعظیم و منتظری، مصطفی (1404). بررسی تطبیقی مفاهیم اساسی در نظریه مقاومت و نظریه‌های واقعگرا، ساختارگرا و پسا ساختارگرا، نظریه‌پردازی راهبردی، 4(12): 48ـ23.
افتخاری، اصغر (1399). مقاومت در اسلام؛ نظریه و الگو، تهران: اندیشه سازان نور.
آبرکرامبی، نیکولاس؛ ترنر، برایان و هیل، استفن (1367). فرهنگ جامعه‌شناسی، تهران: شرکت چاپ پخش سهامی خاص.
پوستین‌چی، زهره و متقی، ابراهیم (1390). زبان سیاسی مقاومت اسلامی در سیاست بین‌الملل، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 1(1): 130ـ97.
تاجیک، محمدرضا و مسعودی، عارف (1398). نظریه مقاومت در اندیشه مشروطه‌خواهی جدید، فصلنامه پژوهش سیاست نظری، ش 26: 219ـ195.
حسین‌زاده راد، کاوه (1388). آیا مقاومت در برابر قدرت امکان‌پذیر است؟ فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، ش 8: 128ـ119.
داودی، علی اصغر (1391). امنیت از نگاه مکتب سازه‌انگاری، فصلنامه مطالعات سیاسی، ش 16: 50ـ29.
دهخدا، علی اکبر (1377). لغت‌نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1389). چگونگی و چیستی نظریه اسلامی روابط بین‌الملل، پژوهشنامه علوم سیاسی، 5(2): 142ـ 111.
راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، کتابخانه مدرسه فقاهت.
عباسی، مجید و محمودزاده، فاطمه (1401). تحلیلی بر حمایت ایدئولوژیک ایران از محور مقاومت اسلامی در غرب آسیا، فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، 2(30): 134ـ115.
فوکو، میشل (1401). ایران روح یک جهان بی‌روح، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهان‌دیده، تهران: نشر نی.
قادری کنگاوری، روح‌الله (1394). نظریه مقاومت و نظریه‌های غربی روابط بین‌الملل، تهران: نشر مخاطب.
قربانی شیخ ‌نشین، ارسلان و محمودی کیا، محمد (1396). مطالعات مقایسه‌ای کنشگر انتقادی هنجارگرا با نظریه سیاست خارجی امام خمینی(ره)، جستارهای سیاسی معاصر، 8 (1): 115ـ91.
قرشی بنایی، سید علی اکبر (1307). قاموس قرآن، ج 3، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
گیل، استفن (1385). جهانی‌شدن، تمدن بازارنگر و نولیبرالیسم انضباط‌آفرین؛ در مفاهیم اساسی روابط بین‌الملل: مارکسیسم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل وزارت امور خارجه.
محمدی ری شهری، محمد (1383). دوستی در قرآن و حدیث، قم: دارالحدیث.
مخدومی، احمد؛ جوانعلی آذر، مرتضی و امامی، سیدمجتبی (1403). تحلیل مفهوم حکمرانی و نظام‌سازی فقهی؛ به سوی چارچوبی برای اداره عمومی اسلامی، فصلنامه اندیشه مدیریت راهبردی، 18(40): 193-232.
مرادی، عبداله و هلالت، عماد (1403). بررسی تطبیقی مبانی فرا نظری، ایده‌ها و راهبردهای ضدسلطه در اندیشه انقلاب اسلامی و نظریه انتقادی فرانکفورت، فصلنامه رهنمون انقلاب اسلامی، 1(2): 154ـ119.
مسعودی، حیدرعلی (1395). پساساختارگرایی و تحول در دانش روابط بین‌الملل، مجله سیاست جهانی، 5(3): 248ـ219.
مشیرزاده، حمیرا (1393). رویکردهای معنایی در روابط بین‌الملل و تأثیر آن‌ها در تحلیل سیاست خارجی، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی بین‌الملل، 5(38): 85ـ49.
مشیرزاده، حمیرا (1396). تحول در نظریه‌های روابط بین‌‌الملل، تهران: سمت.
معین، محمد (1381). فرهنگ معین، تهران: کتاب راه نو.
منتظری، مصطفی و سلیمانیان، حسنعلی (1401). دکترین مقاومت در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، نشریه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، 19(69): 26ـ7.
مورگنتا، هانس. جی (1389). سیاست میان ملت‌ها، ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل.
نصیری، قدیر (1380). نفت و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
نوابخش، مهرداد و کریمی، فاروق (۱۳۹۹). واکاوی مفهوم قدرت در نظریات میشل فوکو، فصلنامه مطالعات سیاسی، ش۴۷: 64ـ 49.
یاراحمدیان، سید مهدی و سلطانی رنانی، سید مهدی (1395). بررسی تطبیقی مؤلفه‌های اخلاقی نظریه انتقادی فرانکفورت با نظریه اسلامی ، اخلاق، 6 (21): 123ـ89.
Refrences
Ferreira, Marcos (2018). Introducing Critical Theory in International Relations, E-International Relations, Available at: https://www.eir.info/pdf/72788.
Guba, E.G, & Lincoln, Y.S (1994). Competing paradigms in qualitative research, In N.K Denzin & Y.S Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative research, CA: Sage.
Jack Knight & James Johnson (2014). The Priority of Democracy: Political Consequences of Pragmatism, Princeton University Press.
Estlund, David (2007). Democratic Authority: A Philosophical Framework, Princeton University Press
Michael Hardt & Antonio Negri (2000). Empire, Harvard University Press.
Wolfe, Alan (1979). The Limits of Legitimacy: Political Contradictions of Contemporary Capitalism, Free Press / Macmillan.
Kenneth Waltz (1979). Theory of International Politics, Addison-Wesley.
Stephen M. Walt (1987). The Origins of Alliances, Cornell University Press.
John Mearsheimer (2001). The Tragedy of Great Power Politics, W. W. Norton & Company.
Steven L. Lamy (2001). The Globalization of World Politics, Contemporary Mainstream Approaches: Neo-Realism and Neo-Liberalism, Oxford University Press.
Robert Gilpin (1981). War and Change in World Politics, Cambridge University Press.
Robert Keohane & Joseph Nye (1977). Power and Interdependence: World Politics in Transition, Little, Brown and Company.Charles King (2009).
Francis Fukuyama (1992). The End of History and the Last Man, Free Press.
Michel Foucault (1978). Security, Territory, Population.
David Estlund (2007). Democratic Authority: A Philosophical Framework, Princeton University Press.
Trachtenberg, Marc (2003), The Question of Realism, Security Studies, Vol. 13, No.1, Pages 156-194.
Lynn, L. E., Jr. (2010). Governance. Foundations of Public Administration. American Society for Public Administration (ASPA).
Journal of Exalted Governance
Volume 6, Issue 4 - Serial Number 24
Vol. 6, No. 4T Winter 2026
January 2026
Pages 35-63

Files

Share

How to cite

Statistics